Dichtklappen tijdens een vergadering? Zo krijg je je antwoord alsnog geordend

De vergadering loopt op zijn eind en je bent er bijna zonder kleerscheuren doorheen, tot iemand zich naar jou draait. "Wat vind jij er eigenlijk van?" Iedereen kijkt. Je brein, dat een minuut geleden nog drie scherpe observaties klaar had, levert nu precies niets. Je zegt iets vaags, het gesprek gaat verder en een half uur later op de gang weet je woord voor woord wat je had moeten zeggen.

Dat na-effect is zo herkenbaar dat de Fransen er een uitdrukking voor hebben: l'esprit de l'escalier, de geest van de trap. Het antwoord dat pas komt als je de trap al af bent. Wie het kent, weet hoe het vreet, want het gaat nooit over wat je niet wist. Het gaat over wat je wist en niet gezegd kreeg.

Wat is dichtklappen tijdens een gesprek?

Dichtklappen tijdens een gesprek of vergadering is het moment waarop je een vraag krijgt die je inhoudelijk kunt beantwoorden, maar waarop het antwoord er niet uitkomt. De oorzaak is zelden een gebrek aan kennis en meestal een gebrek aan houvast: je mist op dat moment een manier om je gedachten razendsnel te ordenen.

Wat er in dat moment gebeurt

De meeste adviezen over dichtklappen beginnen bij je zenuwstelsel: adem rustig in, ontspan je schouders, accepteer de spanning. Dat is niet fout, want er gebeurt inderdaad iets fysieks als alle ogen op jou gericht zijn. Een deel van je denkvermogen gaat op dat moment naar de spanning zelf. Wat overblijft moet én een mening vormen én er woorden voor vinden, tegelijk en hardop.

Maar hier stopt het therapeutische verhaal te vroeg. Want ook mensen zonder noemenswaardige zenuwen klappen dicht. Mensen mét zenuwen blijken juist prima uit hun woorden te komen zodra ze weten hóe ze hun antwoord gaan opbouwen. Het verschil zit zelden in de ademhaling en bijna altijd in het ontbreken van een startpunt. Een leeg hoofd is meestal geen leeg hoofd, maar een vol hoofd zonder ingang.

Waarom ademhalen niet genoeg is

Ademhalingsoefeningen kalmeren je lijf, maar ze geven je gedachten geen vorm. Je kunt volmaakt rustig zijn en nog steeds niet weten waar je moet beginnen. Wat je op dat moment nodig hebt is geen ontspanning maar ordening: een vaste manier om binnen een paar seconden van "alles tegelijk" naar "dit eerst, dan dit" te komen.

Dat is ook waarom dichtklappen niets zegt over je persoonlijkheid. Het is geen introversie, geen onzekerheid en geen gebrek aan aanleg. Het is een vaardigheidsprobleem. Dat is goed nieuws, want aan een vaardigheid kun je werken. Ad rem reageren wordt vaak gezien als iets voor geboren snelle praters, maar gevat en helder reageren in een werkoverleg is iets anders dan grappig zijn op een feestje. Het is te leren, juist omdat er structuur onder ligt.

Wat je kunt doen als het gebeurt

Voor het acute moment zijn er drie stappen die samen het verschil maken. Accepteer eerst de stilte, want een korte stilte voelt voor jou langer dan voor de rest van de tafel. Herhaal of herformuleer daarna de vraag hardop, want dat koopt je denktijd en dwingt je bovendien om de vraag echt te horen in plaats van te raden. En orden je antwoord vervolgens in een paar punten voordat je begint, zodat je een route hebt in plaats van een sprong in het diepe.

Wie dit een paar keer bewust doet, merkt iets opvallends: de spanning wordt kleiner zodra het startpunt er is. Niet omdat de situatie veranderde, maar omdat je brein weer iets te doen heeft.

Van reddingsboei naar routine

Die drie stappen zijn een reddingsboei en een reddingsboei is nog geen zwemtechniek. Bij Think on Your Feet® train je de onderliggende vaardigheid: concrete formules waarmee je je gedachten in seconden ordent, welke vraag er ook komt. Geen theorie over communicatie, maar 80% oefenen met situaties uit je eigen werk, van de kritische vraag van je directeur tot het overleg dat ineens jouw kant op kijkt. De methodiek bestaat ruim 40 jaar, wordt gebruikt in meer dan 30 landen en is gevolgd door meer dan een miljoen professionals.

En het moment waarop de tafel zich naar jou draait? Dat verandert van het moment waarop je hoopt dat niemand je aankijkt in het moment waarop jouw expertise eindelijk de ruimte krijgt die ze verdient. Het antwoord komt dan niet meer op de trap, maar aan tafel, waar het hoort.

Veelgestelde vragen

Wat moet je doen als je dichtklapt tijdens een gesprek?

Herstel de regie in drie stappen: accepteer de korte stilte zonder paniek, herhaal of herformuleer de vraag hardop om denktijd te winnen en orden je antwoord in een paar punten voordat je begint te praten. Die vaste volgorde geeft je brein een startpunt. Juist dat startpunt ontbreekt op het moment dat je blokkeert.

Waarom klap ik dicht bij een onverwachte vraag?

Omdat een deel van je denkvermogen naar de spanning van het moment gaat, terwijl de rest tegelijk een mening moet vormen én verwoorden. Zonder een vaste manier om je gedachten te ordenen is dat te veel tegelijk. Het is een vaardigheidsprobleem en geen karaktertrek, dus trainbaar.

Kun je leren om ad rem te reageren op je werk?

Ja, zakelijk ad rem reageren is geen aangeboren talent maar een structuurvaardigheid: wie een vaste manier heeft om een antwoord op te bouwen, reageert sneller én helderder. Het verschilt daarmee van gevatheid in sociale situaties, die vooral om humor draait.